BÖLGESEL JETLERİN DEVİ: BOMBARDİER CJR900

Bu uçağın mayasında gelecek öngörüsü var… CRJ900 bir çok özelliğiyle havayollarını fethetmeye devam edecek.
Dergimizin her sayısında hakkında fikir vermeye çalıştığımız uçaklarla ilgili söylediğimiz ilk cümle hep ekonomi oluyor. Diğer üreticiler gibi Bombardier da ekonomik bir uçağın, bütün dünya ekonomisinin zor zamanlar geçirdiği bu dönemde alıcılar için ilk öncelik olduğunu kavramış durumda ve bu ihtiyaca göre de uçak üretmeye devam ediyor.

Havayollarının bu önceliklerine cevap verebilmek adına üretimine başladığı CRJ serisinin en büyük uçağı CRJ900 de hem ailesindeki diğer uçaklar gibi ekonomik hem de daha büyük, hızlı ve çevreci. İşte bu özellikler, CRJ900’ü en çok tercih edilen bölgesel jetlerden biri yapıyor.
Bombardier CRJ900, diğer CRJ ailesine mensup uçaklar gibi birbirinden iyi özelliklere sahip uçakların bulunduğu bu pazara sunulmuş, kendi alanındaki önemli uçaklardan biridir. Bombardier’ın regional jet( bölgesel jet) filosu olan CRJ ailesinin bayrak uçağı ve en büyük uçağı olan CRJ900, sınıfının en ekonomik uçağı konumundadır. CRJ900’ün koltuk-mil başına düşen masrafları, düşük maliyetli olmaları amacıyla üretilen dar gövdeli yeni nesil uçaklarla yarışabilir seviyede.
Diğer CRJ ailesine ait diğer uçaklarla yüksek derecede benzerlik gösteren CRJ900’de pilot dönüşümü de CRJ700/705’den bir kaç basit işlem yapılarak gerçekleştirilebilir. Yeni kanatçıklar ve flap/slat kontrol kurallarının kombinasyonları CRJ900’ün havadaki müthiş performansını ve az yakıt tüketimini sağlayan faktörlerdir.

CRJ900 veya CRJ serisine ait başka bir Bombardier yapımı uçağı kullanan operatörler, dünyanın en popüler bölgesel jetini kullandıklarının farkına varmaya devam edecekler.

Genel Özellikler
Bombardier CRJ900 yan yana 4 koltuk olacak şekilde 86 ile 90 kişi arasında yolcu kapasitesine sahiptir ve uçakta standart olarak iki tuvalet ve bir mutfak bulunmaktadır. Aynı zamanda isteğe göre business-class formatında 3 koltuk yan yana şeklinde yeniden düzenlenebilir.
Bombardier’ın CRJ900 için geliştirdiği yeni, daha geniş kanatçıklar ve iyileştirilmiş aerodinamikleri, CRJ900’ün kusursuz kalkış, tırmanış, yolculuk ve iniş performanslarını sağlamasına ve yakıt tüketimini azaltmasına yardımcı oluyor.

Bombardier, CRJ900 modeli için CRJ900, CRJ900ER ve CRJ900LR olmak üzere 3 seçenek sunmuş durumda. Standart modelinin menzili 1350 nm (1554 sm/2500 km), CRJ900ER (extended range) modelinin 1593 nm (1833 sm/2950 km) ve CRJ900LR (long range) modelinin menzili ise 1828 nm (2104 sm/3385 km)’dir. Yolculuk sırasındaki performansı çok iyi olan CRJ900’ün maksimum hızı 0,83 Mach ve 41000 feet yüksekliğe kadar çıkabilmekte.

Bombardier CRJ900’de iki adet 14510 pound( 63.2 kN) kalkış itkili General Electric CF34-8C5 turbofan model motor kullanılıyor. Bu motorlar aynı zamanda CRJ700 ve CRJ705’de de kullanılıyor ve daha önce belirttiğimiz CRJ ailesine mensup uçaklardaki benzerliği yaratan faktörlerden biri de bu. Aslında Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri için geliştirilen oldukça sessiz, yüksek verimle yakıt tüketen CF34 model motorları 20 milyon saatten fazla uçuşa sahiptir ve tüm motorlar içinde en güvenilir ve en kullanışlı olanlarından bir tanesi. Bune ek olarak yükseltilmiş yakıt ve soğutma verimi ile CRJ900 büyük gövdeli ticari uçaklarla yarışabilecek bir performansa sahip.

Bombardier’ın CRJ serisi uçakları motor emisyonları ve harici sesler bakımından değerlendirildiğinde bu uçakların diğer rakiplerine göre az rahatsız edici olduğunu görebiliriz. Şu anda tüm CRJ serisi uçakları Stage 3 ses düzeyine uygunluk belgesini almış durumda ve hatta oluşturulması düşünülen Stage 4 için de şimdiden bütün koşulları sağlıyor.

Ekonomik Aviyonikler!
Diğer CRJ serisindeki uçaklar gibi CRJ900 de kokpit aviyoniklerinde Advanced Collins Proline 4 kullanıyor. Bu sayede CRJ modelleri arasında pilotlar için verilen en yüksek benzer mürettebat ehliyeti verilebiliyor. Bu şu anlama gelmekte oluyor ki CRJ serisinden bir filo oluşturmak isteyen bir havayolu pilot eğitim masrafları için daha az ücret ödüyebilecek. Havayolları CRJ serisinin bu özelliğinden yararlanarak tatmin edici seviyede karlar sağlıyabiliyorlar.

Tüm CRJ serisi uçaklarda üçlü hidrolik uçuş kontrol sistemi kullanılıyor ve kullanılan bu sistem sayesinde uçağın hızı 0.85 Mach’a kadar çıkarken 41000 feet irtifaya yükselebiliyor. Tüm spoiler’lar için telli uçuş (Fly-by-wire) sistemi kullanılıyor.

Başarılı Satış Rakamları
Bombardier şu ana kadar 2200’den fazla jet ve turbo pervaneli uçak satarak diğer bölgesel jet üreten firmalardan bir adım önde olduğunu göstermiş durumda. Bombardier yapımı bu uçaklar şu an 5 kıtada kullanılıyor ve yılda yaklaşık 60 milyon yolcu bu uçaklarla seyahat ediyor.
Bombardier’ın amacı şimdiden pazarın gelecekteki ihtiyaçları üzerine kafa yorarak, doğru zamanda doğru uçağı üretebilmeyi başarmak. Bombardier’ın selef şirketi olan Canadair, 50 kişi kapasiteli ünlü Canadair Regional Jet Series 100 ( şimdiki Bombardier CRJ100 )’i 1992’de üreterek ilk bölgesel jet pazarlayan şirket olmuştur. Yine Bombardier’ın 70 koltuk kapasiteli CRJ700 modeli, 2001 senesinde üretilmiştir ve yeni nesil 70 koltuklu uçaklardan pazara ilk giren modeldir. 90 koltuk kapasiteli CRJ900 2003’te, 75 koltuk kapasiteli CRJ705 de 2005 yılında pazara girmişlerdir. Bombardier’ın bu girişimi CRJ serisini bölgesel jet tarihinin en başarılı programlarından biri yaptı ve en çok satış yapan altıncı ticari jet unvanını getirdi.

Daha ekonomik bir jet yok
Bombardier, CRJ serisinin sınıfının en ekonomik uçakları olması için yoğun bir çalışma gösterdi. Bombardier CRJ900 kendi boyutlarındaki uçaklardan daha hızlı ve daha uzağa uçmaya çalışırken daha az yakıt tüketmeyi ve yolculuk başına düşen masrafları azaltmaya çalışarak CRJ900 işleten havayollarına bugünkü zor ekonomik koşullarda büyük kolaylık sağlıyor. CRJ900’ün bu ekonomik yönünden yararlanmak isteyen ve bu yüzde CRJ900’ü tercih eden bir çok havayolu firması var. Bu havayollarından bazıları: Adria, Air Nostrum, Air One, Arik Air, Atlasjet, Delta, Lufthansa, Macedonian, Mesa, Myair.
Bölgesel havayolları ucuz olduklarından dolayı son yıllarda daha çok tercih ediliyorlar ve bu da onları başarılı kılıyor. Ekonomik açıdan bölgesel rotalarda kullanılması zor olan daha büyük havayolları yerine artık bölgesel havayolları tercih ediliyor.

Yıllar geçtikçe yolcuların seyahat esnasında taşıdığı yük miktarı artıyor ama tam tersi ortalama uçak bileti fiyatları da azalıyor. Ortaya çıkan bu durum da en çok bölgesel jet üreticilerini memnun ediyor çünkü daha geniş bölgesel jetler havayolları tarafından isteniyor. Havayollarının bu isteklerine Bombardier firması CRJ700, CRJ705 ve CRJ900 uçaklarını üreterek karşılık vermeye çalıştı ve bunda da başarılı olduğu açıkça görülebiliyor. Firma, sadece uçaklardaki koltuk sayılarını artırarak değil aynı zamanda kişi başına düşen ortalama masrafları da %14–25 arası azaltarak havayollarını daha da memnun etti.

Tek tip eğitimine üç uçak
CRJ serisi uçaklar arasındaki benzerlik bu serinin temel taşı konumunda. Tüm CRJ serisi uçakları birbirleri arasında aynı tür pilot tipi sınıflandırmasına sahipler ve bu da pilotların tüm CRJ serisi uçakların için sertifika almasına yardımcı oluyor. Bununla beraber uçaklara ait yedek parçaların ve bakım işlemlerinin benzer olması, havayollarını değişik büyüklüklerde CRJ serisi uçaklar alarak büyük tasarruf sağlamaya teşvik ediyor. Bombardier’ın bu stratejisi çok akıllıca ve şu ana kadar görüldüğü üzere işletmeciler de aynı düşüncede. CRJ serisi alan havayolları, üç farklı markanın birer uçağını almaktansa CRJ serisinin 3 farklı modelini alarak neredeyse üç uçağa yapacağı masraf yerine tek bir uçak masrafı yapabilecek kadar büyük tasarruf sağlayabiliyorlar.